70

JAK POMÓC DZIECKU PRZEZWYCIĘŻYĆ STRES PRZED EGZAMINEM MATURALNYM, ZAWODOWYM?

STRES w języku potocznym kojarzy się z nieprzyjemnym stresem emocjonalnym związanym z przykrymi przeżyciami i trudnościami życia codziennego.

Gdy serce bije szybciej, na szyi pojawiają się czerwone plamy, ręce drżą i pocą się, w gardle mamy kulę, w ustach suchość, naprężone mięśnie, boleśnie skurczony żołądek - to stres, stan przeciwny spokoju i odprężenia, stan wzmożonego napięcia, reakcji organizmu na trudy i przeciwieństwa losu, na nieoczekiwane sytuacje.

 

Etapy reakcji stresowej: (wg H. Sellyego):

 

  1. mobilizacji (alarmu) - stan zakłócenia pracy organizmu przez czynnik stresowy. To powoduje różne zmiany fizjologiczne w działaniu układu nerwowego: przyśpieszenie pracy serca, wzrost ciśnienia tętniczego, brak oddechu, zwiększenie napięcia mięśniowego, wzrost poziomu cukru we krwi, kurcze woreczka żółciowego, zaburzenia trawienne, pocenie się, wypieki lub bladość twarzy. Psychika natomiast reaguje pobudzeniem emocjonalnym, uczuciem strachu, zagrożenia, rozpaczy, natrętnym uruchomieniem przykrych myśli.
  2. adaptacji (przystosowania) - organizm próbuje przystosować się do działającego bodźca stresowego, stara się go zwalczyć.
  3. destrukcji (wyczerpania) - etap wyniszczenia organizmu. Dochodzi do niego wówczas, gdy chwilowy kryzys zmienia się w przewlekły. Długotrwały stres jest bardzo obciążający dla psychiki. Powoduje bezsenność, zaburzenia pamięci, koncentracji oraz depresję. Wyczerpanie stresem prowadzi do palpitacji serca, a nawet zawału. Słabnie też system immunologiczny, odpowiedzialny za mobilizowanie sił obronnych organizmu. W efekcie prowadzi to do wrzodów żołądka i dwunastnicy. Pojawiają się choroby skóry: egzema, łuszczyca, trądzik. Nie można dopuścić do tego etapu. Trzeba pomóc likwidować pierwsze oznaki stresu.

 

Mamy teraz w szkole okres przygotowań do matury. Trzeba obserwować swoje dzieci (mimo że niektóre już są pełnoletnie), by w porę rozwiązać problemy lub rozwiązać wątpliwości, lęk przed egzaminami, wesprzeć na duchu.

Dlatego tak ważne jest, by jak najwcześniej rozpoznawać objawy nadmiernego, nie rozładowanego w porę stresu. Kłopoty zaczynają się wtedy, gdy za dużo bodźców działa równocześnie, a naturalne mechanizmy przygotowawcze zawodzą.

Najczęściej pierwszym sygnałem ostrzegawczym bywa ból głowy. Potem pojawiają się inne dolegliwości fizyczne - drżenia, biegunki, kołatanie serca, wzmożona potliwość, zimne ręce, zwłaszcza, gdy jedna jest zimniejsza od drugiej, chroniczne przemęczenie, bóle kręgosłupa. Często też dołączają się dolegliwości psychiczne - irytacja, drażliwość, tendencja do płaczu lub gniewu, zawodzi pamięć, kłopoty z koncentracją uwagi, zniechęcenie, lęk.

Te objawy nie wolno bagatelizować, nie lekceważyć i nie zwalać na przeciążenie nauką w szkole.

Przy nadmiernym stresie następuje załamanie organizmu. Jest to stan patologiczny będący wynikiem niepowodzeń w przeciwdziałaniu stresowi. Nagromadzenie wielu sytuacji stresowych, prowadzić więc może do wystąpienia tzw. chorób z przystosowania.

 

Główne źródła stresu

 

Dla ucznia przyczyną najsilniejszych stresów jest niestety szkoła. Uczeń jest tu pod silną presją ciągłej oceny - swoich osiągnięć w nauce, zachowania, cech osobowości.

Musi też zdobyć w grupie rówieśniczej satysfakcjonujące go miejsce.

Do szczególnie trudnych sytuacji stresowych dla uczniów zaliczyć można maturę czy egzamin zawodowy. Pod wpływem stresu związanego z przygotowaniem do egzaminu maturalnego, zawodowego może pogarszać się zdolność szybkiego rozpoznawania zadań, zmniejszają się umiejętności różnicowania poznawczego bodźców. Jednocześnie narasta poziom lęku, który u niektórych uczniów może prowadzić do bierności, apatii.

Trzeba też pamiętać, że maturze, egzaminom towarzyszy silne napięcie emocjonalne, co prowadzić może do uzyskiwania ocen zniżonych w stosunku do faktycznych efektów nauki.

W czasie egzaminu poważnym czynnikiem stresogennym w procesie podejmowania decyzji jest presja czasowa. Konieczność szybkiego podejmowania prawidłowych decyzji jest czynnikiem budzącym obawy, czy działania te są prawidłowe i wystarczająco dobre. Pojawia się też problem nieodwracalności działań lub niemożliwości ich powtórzenia.

I tu ważną rolę odegrać musi zarówno nauczyciel, jak i rodzic.

Nauczyciel musi ograniczyć szkolne stresy, musi nauczyć uczniów radzenia sobie ze stresem, wzmocnić ich odporność psychiczną. Musi nauczyć jak bronić się przed niszczącymi skutkami stresów.

Nie uchronimy dzieci przed stresem, ale możemy im pomóc!

 

Jak radzić sobie ze stresem ?

 

W opinii dzieci i młodzieży najbardziej skuteczne w zmaganiach i próbach przezwyciężania zagrożenia stresowych sytuacji i problemów są:

  • rozmowa z rodzicami,pomoc rodziców, rodzeństwa, czułość i zrozumienie ze strony najbliższych,
  • analizowanie zaistniałego problemu, planowanie działań,
  • dystansowanie się bądź ignorowanie kłopotów, czyli zachowanie unikowe,

Najmniej skutecznymi sposobami rozładowania stresu to według nich:

  • agresja - krzyk, niszczenie przedmiotów, wrogość wobec najbliższych,
  • granie na emocjach - płacz, grymaszenie, ataki złości i okazywanie żalu,
  • działania nawykowe - obgryzanie paznokci, kręcenie włosów, żucie gumy,
  • niekontrolowane jedzenie.

Takie metody mogą pogłębiać stan napięcia stresowego. W odpowiedzi na agresywne zachowania dzieci otoczenie często odpłaca się też agresją, co może prowadzić do utraty więzi uczuciowych, zerwania kontaktów, do stworzenia muru milczenia. Rozkapryszonych, rozmazanych unikają nawet rówieśnicy. Niekontrolowane jedzenie prowadzi do otyłości, co znów może być przyczyną następnych stresów, szczególnie u dziewcząt.

Te szczególne metody rozładowania stresów są bardzo niebezpieczne, gdyż doprowadzić mogą do depresji.

Depresja u uczniów będących u progu dojrzałości życiowej jest szczególnie niebezpieczna. Oblana matura, zniweczone nadzieje rodziców, utrata autorytetu wśród rówieśników, w stanie krańcowego wyczerpania stresowego może doprowadzić do samobójstwa.

CO POMOŻE DZIECKU W WALCE ZE STRESEM?

  1. Pełni troski, zaangażowania i udzielający wsparcia rodzice.
  2. Okazująca troskę i miłość dalsza rodzina.
  3. Bezpieczny, szczęśliwy dom.
  4. Wspierający i rozumiejący potrzeby uczniów nauczyciel.

Jeżeli dziecko doświadcza w szkole nadmiernego stresu, rodzice mogą zmniejszyć jego niepokój:

  • nie wywierać nadmiernej presji, aby miało lepsze stopnie niż pozwalają na to jego zdolności,
  • kontrolować ilość zajęć ponadobowiązkowych,
  • pozwolić mówić o swoich niepokojach, związanych z nauką, maturą, o dalszych planach; dzielenie się zmartwieniami przynosi ulgę,
  • zwracać baczną uwagę na sygnały świadczące o stresie: "klejące się"
  • zachowania, cofnięcie się na niższy poziom rozwoju, wzrost napadów gniewu i innych nietypowych zachowań,
  • umówić wizytę w poradni, gdy jest nadmiernie zestresowane,
  • zachęcać do relaksu, który pozwala zregenerować psychiczne siły.

Ważna jest tu nauka pozytywnego myślenia pozwalająca uruchomić ogromne rezerwy energii, drzemiące w każdym człowieku. Pomaga ona dostrzec dodatnie strony sytuacji w których się znajdujemy. Docenić to co mamy i nie bać się na zapas. Pozwala uwierzyć w siebie, własne uzdolnienia i dobre cechy charakteru.

Pomagając dzieciom w zrównoważeniu napięcia wewnętrznego i utrzymaniu organizmu w dobrej kondycji psychofizycznej trzeba przestrzegać tzw. trójkąta zdrowego życia - ćwiczeń relaksujących, ćwiczeń gimnastycznych, właściwego odżywiania.

Relaks jest bardzo ważny w życiu. Bezwzględnie należy znaleźć dla siebie właściwą formę wypoczynku i nie skąpić na nią czasu, np. dla jednych to będzie słuchanie muzyki poważnej, dla innych czytanie książek, a dla innych szycie, malowanie czy zdrowy sen.

W chwilach silnie dokuczliwego stresu warto stosować najprostsze ćwiczenia relaksacyjne polegające na naprężaniu określonych grup mięśni (rąk czy nóg), utrzymaniu przez kilka sekund tego naprężenia i rozluźnienia. Dobre rezultaty osiąga się stosując przez kilkanaście sekund tzw. oddychania przeponowego. Godnym polecenia jest też zafundowanie sobie co jakiś czas chwil bezmyślności, tj. króciutkiej przerwy w pracy, w czasie nauki.

Ćwiczenia fizyczne należy dobierać odpowiednio do stanu swego zdrowia. Dobre są spacery w plenerze, najlepiej do lasu. Bezpośredni kontakt z przyrodą, dotlenienie organizmu i ruch na świeżym powietrzu stanowią znakomity relaks.

Ponadto organizm potrzebuje odpowiedniej ilości witamin, białko, soli mineralnych, mikroelementów. Trzeba przestrzegać właściwych zasad dietetycznych. Organizm zareaguje lepszym samopoczuciem i większą odpornością na różnego rodzaju dolegliwości, w tym także większą odpornością na stres. Unikać zdecydowanie wszelkich używek, które powodują większą pobudliwość, a przez to podatność na stres.

W łagodzeniu napięć psychicznych skuteczna jest czekolada, która wzmaga wydzielanie w mózgu serotoniny wyzwalającej uczucie szczęścia, zadowolenia i wewnętrznego spokoju. Poprawia się samopoczucie, odpręża umysł, a chwilowe troski idą w zapomnienie.

Pod wpływem stresu zaczyna brakować w organizmie noradrenaliny tj. hormonu wesołości, który samoistnie neutralizuje stany przygnębienia i pozwala odczuwać satysfakcję z wykonywanych działań. Można więc stosować antystresową terapię śmiechem, ponieważ śmiech bardzo dobrze rozładowuje nagromadzone emocje negatywne.

Aktualności szkolne

Ważne ogłoszenie

bip

tablica malopolska

  ■    Plan lekcji (od 2 maja 2017)

Przydatne linki